سفرنامه گناباد
گزارش خطا

سفرنامه گناباد

سفرنامه گناباد

 

 

بالاخره سفر ما در خراسان جنوبی به پایان میرسد و ما به سلامت وارد حوزه استحفاظی خراسان رضوی میشویم ولی از آنجاییکه ما همچنان در راهیم و هنوز قدم در خانه نگذاشته ایم، فصلنامه سفر را نبسته ایم و سفر جدیدی از سفرنامه های بین راهی در راه است. همیشه بر این عقیده بوده و هستم که جاده همان مقصد است برای همین هم در همه سفرها جاذبه های بین راهی کماکان جزوی از برنامه سفرهایمان بوده و هستند. پس جای تعجبی ندارد اگر که مسیر بازگشت ما تا خانه برای خودش دو سفرنامه شود.

 حوالی ظهر است که مرز خراسان جنوبی را درنوردیده، وارد خراسان رضوی شده و به شهر گناباد میرسیم. به دلیل تشابه نام این شهر به شهر خودم کنجکاوم تا این شهر را بیشتر بشناسم. پس بی معطلی وارد شهر میشویم. به محض ورود به گناباد و گشتی مختصر در شهر و عبور از خیابانها و گپ و گفتی با مردمانش درمیابم که علیرغم تشابه اسمی، شباهت چندانی به شهر خودم ندارد.

ازآنجاییکه خیر سرمان در راه بازگشت به خانه هستیم و باید تا شب نشده از گردنه های پرپیچ و خم و غرق در مه البرز شرقی عبور کنیم بی معطلی راهی اصلی ترین شاخصه شهر یعنی «قنات قصبه» میشویم.

اینجا قنات قصبه است بزرگترین قنات جهان که بالغ بر ۲۵۰۰ سال قدمت دارد و یادگاری است از عهد هخامنشیان. ازآنجاییکه این قنات یکی از شاهکارهای آبی جهان محسوب میشود، به عنوان تنها اثر خراسان رضوی کاندید ثبت جهانی نیز شده است و این موضوع به تنهایی اهمیت و عظمت این شاهکار را نمایان میسازد.

  این قنات یکی از ژرفترین قناتهای جهان و یکی از عجیب ترین سازه هایی که میتوان دید یا بهتر بگویم نمیتوان دید چون در هزارتویی تاریک و عمیق قرار دارد؛ سازه ای شگفت انگیز که با ساخت آن گناباد به یکی از پررفت و آمدترین شهرهای آن زمان بدل گشته. گفته میشود قدیمی ترین ساعت آبی جهان نیز در این قنات به کار رفته است.

 قنات قصبه که امروز تنها قنات زنده گناباد است از محلی معروف به برج علی ضامن آغاز میشود. چاه اصلی یا مادرچاه آن در دامنه شمالی سیاه کوه واقع است ولی مظهر فعلی قنات در یکی از محلات شهر موسوم به محله قصبه قرار دارد.

قنات قصبه دارای دو رشته اصلی و شش شاخه فرعی است که طول آن بیش از ۳۳ کیلومتر و عمق مادرچاه اصلی آن سیصد متر میباشد. قنات از ۴۷۰ حلقه چاه تشکیل شده و میزان آبدهی آن نیز حدود ۱۵۰ لیتر در ثانیه است.

 گفته میشود فضای داخلی قنات دارای کانالها و تونلهای اعجاب انگیزی است که بر روی آنها حفره هایی قرار دارد که گویا جهت قرار دادن چراغ و پیه سوز و وسایل روشنایی به کار میرفته.

قنات قصبه نمادی از تعامل بشر با طبیعت محسوب میشود؛ شاهکاری که هنوز که هنوز است کارشناسان و مورخان بسیاری را انگشت به دهان کرده. ناصرخسرو قبادیانی نخستین کسی است که در سفرنامه اش به توصیف آن پرداخته.

 پس از بازدید از قنات قصبه به یکی از محله های قدیمی شهر میرویم تا از آثار تاریخی موجود در آن نیز دیدن کنیم. یکی از آثار تاریخی گناباد، «مدرسه نجومیه» است که در نزدیکی مسجد جامع و در مجاورت یکی از سردرهای ورودی آن قرار دارد.

 این مدرسه از بناهای دوره صفویه است و ازآنجاییکه در آن علم نجوم و افلاک تدریس میشده به این نام شهرت یافته. معماری زیبا و هنرمندانه اش نشان دهنده ارج و مقام والای علم و دانش در روزگاران گذشته است.

 بنا شامل هشتی، دالان ورودی، صحن و حجره های پیرامون آن است. این بنا در دوران قاجار بازسازی شده و در ساختمان آن تغییراتی صورت گرفته. از آن دوران این مدرسه کاربردهای مختلفی داشته و از سال ۸۵ رسما” به عنوان موزه مردم شناسی گناباد شروع به کار کرده.

 در این موزه با گوشه هایی از فرهنگ، آداب و رسوم و سنن مردمان این دیار آشنا میشویم همچنین اطلاعات مفیدی راجع به نحوه معیشت، مشاغل مرسوم در منطقه و انواع صنایع دستی و هنرهای بومی پیدا میکنیم.

 علیرغم شباهتهای ظاهری این موزه با سایر موزه های مردم شناسی میتوان گفت که این موزه نیز از المانهای بومی خاص خودش برخوردار است که برخی از آنها را تابحال جایی ندیده ایم و برایمان تازگی دارند.

 یکی از غرفه های موزه، خانه سنتی گنابادی است. این خانه شامل یک حیاط مرکزی و اتاقهایی در چهارطرف آن، اتاق نشیمن زمستانه، ایوان و صفه سرپوشیده، اتاق تابستانه مجهز به بادگیر، انبار، مطبخ، طویله و کاهدان و…است

 یکی دیگر از غرفه های این موزه غرفه مربوط به صنایع دستی گناباد است که در آن نحوه پارچه بافی یا نساجی دستی سنتی به نمایش گذاشته شده. جاجیم و پارچه های دستبافت پنبه ای و پشمی و ابریشمی از نمونه های این صنایع دستی هستند که بیشتر در مناطق عشایری و روستایی بافته میشوند.

 نمدمالی یکی دیگر از حرفه های بومی صنعتگران گناباد است که نحوه تولید آن در موزه به نمایش درآمده است. فراورده های نمدی نظیر کلاه، پالتو و زیرانداز از متراکم نمودن پشم و کرک و ورز دادن آنها ساخته میشوند. نمدمالی در میان عشایر و روستاییان خراسان از دیرباز مورد استفاده بوده.

  این دستگاه عجیب و غریب که در شکل ملاحظه میکنید «دنگ» نام دارد که از آن برای کوبیدن غلات و جدا نمودن پوست آنها استفاده میشده. این دستگاه از قطعه چوبی پهن به طول پنج متر تشکیل شده که بخش فوقانی آن گرز مانند است.

 غرفه هایی نیز مربوط به مشاغل مختلف ازجمله آهنگری، عطاری، سفالگری، طبیب محلی و … در این موزه به چشم میخورد.

 یکی دیگر از حرفه های مردم این دیار سفالگری بوده که کماکان در مناطق خاصی رواج دارد این حرفه پیشینه ای پنج هزارساله در منطقه دارد و سفال «مند» شهرت زیادی دارد. این سفال با مصالح و تزیینات خاص به شکل پدیده ای نوظهور از دوران صفویه رایج شده و با وجود شباهتی که به سفالهای میبد و اصفهان دارد از الگویی خاص تبعیت میکند. این سفالها مزین به نقوشی چون ماهی هستند که در اسطوره های ایرانی سرور آفریدگان آبی است. نقوش پرنده و خورشید و گل و بته جقه از دیگر نقوش به کار رفته در سفال مند است.

 گناباد علاوه بر موزه مردم شناسی یک موزه باستان شناسی نیز دارد که در فاصله اندکی از موزه مردم شناسی و در ساختمان مسجد جامع قرار دارد و به همت اهالی شهر دایر گشته و بسیاری از اشیای داخل آن اهدایی مردم گناباد است. متاسفانه ورود ما به موزه مسجدجامع مقارن با نماز ظهر است و موزه باستان شناسی در این وقت روز به مدت یک ساعت تعطیل میشود و از آنجاییکه ما نیز عجله داریم و باید تا شب نشده به خانه برسیم از خیر این موزه میگذریم و گناباد را به مقصد خانه ترک میکنیم.

قسمت اول سفرنامه

منبع: m4taghi.blogfa.com

نویسنده: خانم مهتاب چهاطاقی

VN:F [1.9.16_1159]
مفید بودن اطلاعات
صحت اطلاعات
زیبایی تصاویر
نگارش ساده و گویا
حجم مناسب مطلب
امتیاز: 4.2 از 5 (از مجموع 4 رای داده شده)

لیست محصولات

ردیف نام محصول نوع محصول توضیح قیمت





بدون نظر

مطالب مرتبط

مطالب پیشنهادی