سفرنامه لرستان قسمت چهارم : قلعه فلک الافلاک
گزارش خطا

سفرنامه لرستان قسمت چهارم : قلعه فلک الافلاک

سفرنامه لرستان قسمت چهارم : قلعه فلک الافلاک

حوالی ساعت ۱۱ به خوابگاه میرسیم خودمان هم باورمان نمیشود که به همین راحتی برای صرف یک صبحانه به آبشار بیشه رفته و برگشته باشیم. جالبتر اینکه در همین فاصله کوتاه ناهارمان هم آماده شده؛ خوراکی که از صبح روی شعله ملایم اجاق گاز بار گذاشته ایم حالا پخته و آماده خوردن است. این است که بلافاصله بعد از صرف ناهار، دورود را بدرود گفته و راهی خانه میشویم اما نه از کوتاهترین راه ممکن که باید راه را اندکی کج کنیم تا از نماد تاریخ و فرهنگ لرستان نیز دیدن کنیم

اصلا” مگر میشود اینهمه راه را تا لرستان کوبید و آمد و تنها به دیدن یک دریاچه و دو آبشار کفایت کرد و هیچ چیز از تاریخ و تمدن هموطنان لر را ندید؟ آنوقت بنده با چه رویی اسم این نوشته ها را بگذارم سفرنامه لرستان!

پس بی معطلی راهی بزرگترین شهر لرنشین ایران (خرم آباد) میشویم؛ شهری در دامنه های زاگرس که روی لایه های هزاران ساله خود از عصرحجر تا دوران مفرغ و برنز، از دوره عیلامی تا ساسانی و سده های پس از اسلام باقی است

شاید باور کردنش سخت باشد اگر بگویم روزگاری این شهر یکی از سه شهر مهم عیلامیان بوده شهری همطراز شوش که «خایدالو» نام داشته که بعدها توسط آشوربانیپال پادشاه خونریز آشور از بین رفته و برای قرنها جز خرابه چیزی از آن باقی نمانده تا اینکه هزار و اندی سال بعد در زمان شاپور اول همچون ققنوس، دوباره از خاکستر خود برخاسته و به یمن و برکت قدوم پادشاه مقتدر ساسانی «شاپورخواست» نام گرفته

و این دژ استوار که بر فراز صخره های سنگی و مشرف به پرتگاههای مخوف واقع شده، با اشراف کامل به شهر، همواره سنگری محکم برای حاکمان روزگار بوده

 حالا با ما همراه شوید تا تاریخ لرستان را در پس این حصارهای بلند جستجو کنیم؛ تا این خشتها و آجرها که گذر زمان رنگشان را از سرخی به زردی بدل نموده روایت کنند آنچه بر این سرزمین و مردمانش گذشته

 سنگ بنای قلعه در دوران ساسانی بنا نهاده شده همان هنگام که شاپورخواست رونق فراوان داشته. اما پس از حمله اعراب که امپراطوری بزرگ و یکپارچه ایران تکه تکه شد و هرتکه به دست حکام محلی خراجگزار اعراب افتاد شاپورخواست نیز توسط آل حسنویه (معاصرآل بویه) اداره میشد و آنها نیز از این دژ به عنوان خزانه حکومتی خود استفاده میکردند. بعد از آن نیز به مدت حدود چهار قرن محل استقرار اتابکان لر بوده؛ والیانی که بر نواحی وسیعی از لرستان حکمرانی میکردند در همه این دوران قلعه شاپورخواست دستخوش تغییر و تحولات بسیار واقع شده که البته امروز رد آن دوران را میتوان تنها برتن یکی از برجها دید

اما با انقراض اتابکان لر به دست صفویه این دژ رونقی دوباره یافت و با حفظ شالوده خود دستخوش مرمت و تحولی عظیم گشت بطوریکه امروز با همان نگاه اول درمیابیم که معماری صفوی آن از همه دوره های تاریخ پیشی گرفته

 از همان زمان شهر نیز شاپورخواست نیز رونق خود را بازیافت و بناهای ماندگاری چون مسجدجامع و حمام و بازار پیرامون قلعه ساخته شدند

اما قلعه شاپورخواست که در طی این دوران به اسامی چون قلعه دوازده برجی و کاخ اتابکان معروف بود، از دوره قاجاریه به بعد به فلک الافلاک به معنی سپهر سپهران شهرت یافت نامی که نه تنها عظمت بنا را نشان میدهد بلکه دست نیافتنی بودنش را نیز گوشزد میکند.

فلک الافلاک در زمان قاجار به مقر حکومت و مرکز اداری و نظامی بدل گشت و در عصر پهلوی محل نگهداری زندانیان سیاسی شد و پس از آن نیز به پادگان نظامی تبدیل شد.

 تا اینکه سرانجام در سال ۴۹ ارتش، آن را به وزارت فرهنگ و هنر واگذار نمود و بنایی که چنین دور از دسترس مینمود از سال ۵۴ رسما” پذیرای علاقمندان به فرهنگ و تاریخ شد و به عنوان موزه مردم شناسی و مفرغ های لرستان شروع به فعالیت نمود. اما پس از انقلاب و در طی جنگ، فعالیت آن متوقف و پس از پایان جنگ در سال ۶۷ مجددا” بازسازی شد و پس از تغییرات نهایی در سال ۸۵ تا ۸۷ به شکل کنونی درآمد

 بنای کنونی قلعه شامل ۸ برج و دو حیاط میباشد که مجموعا” ۵۳۰۰ مترمربع مساحت دارد علاوه بر چشمه ای به نام گلستان که از زیر قلعه جاریست یک حلقه چاه به عمق ۴۰ متر آب قلعه را تأمین میکرده که امروز نیز آب چاه قابل استفاده است

اشیای مفرغی ارزشمندی همچنین سفال و سنگهای مربوط به هزاره های پیش از میلاد در بخش باستانشناسی موزه به نمایش گذاشته شده بود که معلوم نیست چرا این بخش از موزه این روزها تعطیل است و فقط موزه مردم شناسی قابل بازدید است

مهمترین بخش موزه، موزه مردم شناسی لر و لک میباشد و تمام باورها و سنتها، نحوه پوشش، موسیقی، صنعت و پیشه وری، فرهنگ و هنر همه و همه در این موزه یافت میشود

یکی از جالبترین بخشهای موزه بخش مربوط به مراسم عروسی و عزاداری لرهاست که تمام آیین خاص آن، نمایش داده شده است. در این مراسم، عروس را سوار بر اسب به خانه داماد میبرند و یک چوپان جوان به یمن پسردار شدن عروس، بر سر راه او قرار میگیرد و همراهان عروس با نقل و نبات و هدیه از چوپان پذیرایی میکنند

همچنین حجله ای مخصوص عروس و داماد به نام «چیت جا» ساخته میشود که عروس و داماد باید آنجا بنشینند.

مراسم عزاداری لرها شاید جالبتر و خاصتر از عروسی باشد بدینگونه که در ردیف جلو عزاداران، زنان شیون گر با صورتهای خراشیده و چنگ انداخته از شدت زاری، روی زمین مینشینند عده ای از این زنان با صورت خونین و مالین، تکه ای از گیسوان خود را نیز بریده اند. اطرافیان متوفی اسبی را سیاهپوش کرده و لوازم شخصی متوفی را از زین و برگش آویخته اند. تعدادی از مردان فامیل هم سرکار نرفته اند و برای اثبات این امر گاوهای خود را با یوغ و خیشِ وارونه به مجلس عزا آورده اند. عده ای دیگر بر شانه ها و لباسهای خود گِل مالیده اند و این وظیفه صاحبان عزاست که گلها را با احترام از شانه آنها پاک کنند. باور کنید در هیچ جای این کشور پهناور این مدل عزاداری را ندیده بودم این رسوم گرچه عجیب به نظر میرسند ولی جزو میراث معنوی ما هستند و چه خوب که لااقل در این موزه برای همیشه ثبت و ضبط میشوند.

اما رسیدیم به بخش مورد علاقه بنده یعنی آرامستان گردی و دیدن سنگ قبرها.

در این غرفه انواع و اقسام سنگ قبرهایی که در جای جای لرستان مورد استفاده واقع میشده یافت میشود. بعضی از این سنگ قبرها را به موزه آورده اند تا از گزند غارتگران و دزدانی که حتی به سنگ قبرها نیز رحم نمیکنند در امان باشند

 اما بعضی دیگر تنها تصاویری هستند در قابهای آویخته به دیوار با شکلها و طرحهای بدیع! عجب تنوعی! این سنگ قبرهای ایستاده موسوم به  بردممکی مربوط به دوران سلجوقی هستند که هم اکنون هم در گورستانهای قدیمی لرستان یافت میشوند

اما تصویر دیگری که توجه مرا به خود جلب میکند و گویای پاره ای از باورها و اعتقادات هموطنان لر میباشد تصویر کودکی است که در گهواره اش خوابیده و بالای سرش انواع چشم زخمها به چشم میخورد هریک از اشیای آویخته از گهواره یک طلسم خاص را از کودکان دور میکند و علاج دردی است؛ از پاچه مرغ تا مهره مار در این اشیا دیده میشود نمیدانم این اشیا چگونه میتوانند کودکی که در گهواره به خوابی چنین ناز فرو رفته را از اینهمه چشم زخم و طلسم دور کنند!!!

قسمت پنجم را بخوانید

 

مطالب مفید:  موزه فلک الافلاک   و    قلعه فلک الافلاک

 

منبع: m4taghi.blogfa.com

نویسنده: خانم مهتاب چهارطاقی

VN:F [1.9.16_1159]
مفید بودن اطلاعات
صحت اطلاعات
زیبایی تصاویر
نگارش ساده و گویا
حجم مناسب مطلب
امتیاز: 4.3 از 5 (از مجموع 2 رای داده شده)

لیست محصولات

ردیف نام محصول نوع محصول توضیح قیمت





بدون نظر

مطالب مرتبط

مطالب پیشنهادی